Tại Tuần lễ Thiên văn cộng đồng Quốc tế 2025, song song với các hoạt động chủ đề khác nhau dành cho các bạn nhỏ, còn có nhiều bài nói chuyện công chúng do các tác giả uy tín trình bày, các buổi nói chuyện này không chỉ giúp đưa kiến thức thiên văn tiếp cận gần hơn với công chúng, mà còn là cơ hội để người tham gia có được những câu trả lời xác đáng cho những vấn đề liên quan đến lĩnh vực thiên văn học. Bài nói chuyện của PGS. TS. Đinh Văn Trung đã khai mở một cánh cửa giúp ta hiểu rằng mỗi khi ngước nhìn bầu trời đêm, vẻ đẹp mà mắt thường hay kính thiên văn quang học thấy được chỉ là một phần nhỏ của bức tranh vũ trụ. Có cả một thế giới khác, một vũ trụ “vô hình” đầy những hiện tượng kỳ vĩ, đang bị che khuất sau những bức màn bụi khí khổng lồ. Làm thế nào để chúng ta có thể xuyên qua lớp màn đó và khám phá những gì ẩn giấu bên trong?
Tại chương trình, qua lời dẫn chuyện tràn đầy nhiệt huyết và gần gũi, mọi người như đắm chìm vào thế giới kỳ diệu của thiên văn vô tuyến qua bài nói chuyện của một trong những nhà khoa học hàng đầu Việt Nam – PGS. TS. Đinh Văn Trung với chủ đề “Sóng vô tuyến từ vũ trụ xa xôi – giải mã những hiện tượng bị che giấu sau màn bụi.” Bài nói chuyện này đặc biệt nhấn mạnh vai trò của thiên văn vô tuyến trong việc tiết lộ những bí mật vũ trụ mà các phương pháp quan sát truyền thống không thể tiếp cận.
Chân dung PGS. TS. Đinh Văn Trung
PGS. TS. Đinh Văn Trung là một tên tuổi lớn, có tầm ảnh hưởng sâu rộng trong cộng đồng khoa học Việt Nam. Ông hiện giữ cương vị Viện trưởng Viện Vật lý, trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam – cơ quan nghiên cứu khoa học đầu ngành của cả nước. Với vị thế này, ông không chỉ là một nhà nghiên cứu xuất sắc mà còn là người dẫn dắt và định hướng cho nhiều thế hệ các nhà khoa học vật lý. Là một hội viên của Hội Thiên văn – Vũ trụ Việt Nam (VAS), ông chính là cầu nối quan trọng giữa nền tảng vật lý lý thuyết và các quan sát thiên văn hiện đại. Nền tảng chuyên môn sâu rộng về vật lý của ông chính là chìa khóa để giải mã những tín hiệu vô tuyến phức tạp thu được từ vũ trụ, từ đó tìm hiểu bản chất vật lý của những nguồn phát xa xôi, giúp công chúng hình dung rõ hơn về cách các nhà khoa học “lắng nghe” vũ trụ.
PGS. TS. Đinh Văn Trung nói chuyện trước công chúng (Ảnh: HURA)
Được mời với tư cách là diễn giả khách mời đặc biệt của Nhóm Nghiên cứu Vật lý thiên văn SAGI tại ICISE, PGS. TS. Đinh Văn Trung sẽ vén bức màn bí ẩn của vũ trụ qua một lăng kính hoàn toàn khác – lăng kính vô tuyến, làm nổi bật phương pháp khoa học độc đáo này.
Bài nói chuyện đã lý giải: Tại sao thiên văn vô tuyến lại là một công cụ không thể thiếu, giúp các nhà khoa học “nhìn” thấy những gì mà ánh sáng thông thường không thể? Những bí mật nào đang ẩn giấu tại trung tâm Dải Ngân hà của chúng ta, nơi bị che khuất bởi bụi dày đặc? Chúng ta khám phá các “vườn ươm” sao và hành tinh, những nơi vật chất đang ngưng tụ để tạo nên các thế giới mới, như thế nào? Sóng vô tuyến tiết lộ điều gì về các hiện tượng năng lượng cao và dữ dội nhất, như các tia vật chất bắn ra từ những lỗ đen siêu khối lượng? Những câu hỏi này được trả lời một cách dễ hiểu, giúp đại chúng nắm bắt được những khám phá khoa học tiên tiến.
Bài nói chuyện còn mang đến cơ hội để giải đáp cho người tham gia về những phương pháp mà các nhà khoa học lắng nghe “giai điệu” của vũ trụ, giải mã những thông điệp được gửi đi từ hàng triệu, hàng tỷ năm trước để xây dựng nên một bức tranh toàn cảnh và đầy đủ hơn về vũ trụ mà chúng ta đang sống. Qua đó, công chúng có thể thấy được sự kỳ diệu và tầm quan trọng của công việc nghiên cứu thiên văn vô tuyến.
Tác giả: TS. Phan Thanh Hiền, Hoàng Nam
