Khi ánh hoàng hôn cuối cùng của thành phố biển Quy Nhơn tắt dần, nhường chỗ cho màn đêm huyền ảo, cũng là lúc hoạt động được mong chờ nhất tại Tuần lễ Thiên văn cộng đồng Quốc tế 2025 chính thức bắt đầu. Sân khấu ngoài trời của ExploraScience Quy Nhơn giờ khắc này đã trở thành một đài thiên văn “dã chiến” khổng lồ, nơi lượng kiến thức lý thuyết của ban ngày được chuyển hóa thành trải nghiệm thị giác ngoạn mục và đầy cảm xúc.
Đây không chỉ là một buổi ngắm trăng sao đơn thuần, mà là một hành trình khám phá bầu trời được dẫn dắt một cách bài bản, kết hợp hoàn hảo giữa công nghệ hiện đại và quan sát thực tế.
Phan Thanh Hiền giới thiệu về hoạt động quan sát bầu trời (Ảnh: HURA)
Trước khi hướng mắt lên bầu trời thật, người tham dự sẽ được các chuyên gia và thành viên từ các câu lạc bộ hướng dẫn sử dụng ứng dụng Stellarium – một ứng dụng thiên văn mạnh mẽ và miễn phí, biến chiếc điện thoại thông minh thành một bản đồ sao số trong túi của bạn. Thông qua ứng dụng, người tham gia chương trình dễ dàng học được cách định vị và nhận diện các chòm sao nổi bật trên bầu trời theo mùa, từ những hình ảnh quen thuộc như Gấu Lớn, Gấu Bé, Thiên Hậu đến những chòm sao hoàng đạo kỳ vĩ; chủ động tìm kiếm vị trí các hành tinh Sao Mộc, Sao Thổ hay các hành tinh khác đang hiện diện trên bầu trời đêm; hiểu được chuyển động của vũ trụ khi tận mắt nhìn thấy được bầu trời “dịch chuyển” qua từng giờ, và tại sao mỗi mùa chúng ta lại thấy được những chòm sao khác nhau. Đây chính là bước đệm quan trọng, là cầu nối giữa công nghệ và thực tại, giúp những chấm sáng vô danh trên cao trở nên thân thuộc và có tên gọi, trước khi bạn thực sự chiêm ngưỡng sự kỳ vĩ của bầu trời thông kính thiên văn.
Công chúng trải nghiệm nhìn ngắm thiên thể bằng kính thiên văn (Ảnh: HURA)
Sau khi đã “làm quen” với bầu trời, khoảnh khắc đáng giá nhất trong khuôn khổ hoạt động cũng đã đến, một hành trình du hành qua kính thiên văn. Một sân khấu ngoài trời tràn ngập với dàn kính thiên văn với đủ mọi kích cỡ và chủng loại từ những chiếc kính khúc xạ nhỏ gọn đến những chiếc kính phản xạ, và thậm chí có cả các chiếc kính tổ hợp mạnh mẽ với kích thước đồ sộ đều được các câu lạc bộ trên toàn quốc cẩn thận chọn vị trí triển khai và đưa vào trạng thái sẵn sàng phục vụ lượng lớn người tham gia. Đây mới chính là lúc người tham dự bắt đầu cuộc du hành thị giác của mình: Khám phá “người hàng xóm” Mặt Trăng to tròn với vẻ đẹp choáng ngợp và từng chi tiết đều hiện ra ngay trước mắt. Người tham gia đã tận mắt quan sát bề mặt gồ ghề, những miệng hố (crater) im lìm với đủ kích thước, và những “biển” đá bazan tối màu – dấu tích của những hoạt động núi lửa diễn ra hàng tỷ năm trước; Chiêm ngưỡng vẻ đẹp kỳ ảo của các hành tinh đặc trưng với những khoảnh khắc “wow” vỡ òa khi mọi người nhìn thấy vành đai kỳ ảo của Sao Thổ hay bốn vệ tinh Galileo đang nhảy múa quanh Sao Mộc; Ngắm nhìn sự hùng vĩ của các cụm sao cầu, đây là khoảnh khắc hiếm có để người tham gia thấy được tập hợp hàng trăm nghìn ngôi sao tụ lại với nhau như một quả cầu kim cương lấp lánh giữa không gian sâu thẳm.
Tác giả: TS. Phan Thanh Hiền, Hoàng Nam
